του Ντίνου Σιώτη
www.efsyn.gr

Τη Δευτέρα του Πάσχα στο χωριό Κτικάδος μετά τη θεία λειτουργία λαμβάνει χώρα το «Τραπέζι της Αγάπης» με τη συμμετοχή όχι μόνο των χωριανών, αλλά και πολλών πασχαλινών επισκεπτών. Είναι ένα έθιμο που πάει πίσω στην εποχή της Ενετοκρατίας με καταγωγή την ίδρυση ορθόδοξων αδελφοτήτων. Με μικρές παραλλαγές αυτό το έθιμο της αγάπης λαμβάνει χώρα στο χωριό Τριπόταμος τη δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων (εδώ λέγεται «Κάβος» και όλα τα έξοδα τα αναλαμβάνει ένας Τριποταμιανός) αλλά και ανήμερα της Αγίας Βαρβάρας στο Σμόβολο της Τήνου. Ηδη από τον 16ο αιώνα εμφανίστηκε ο θεσμός των ορθόδοξων αδελφοτήτων με μοναδικό στόχο τη διαφύλαξη (από την καταπίεση των Ενετών) της θρησκευτικής συνείδησης των ορθόδοξων και τη διατήρηση των ηθών και εθίμων τους, τα οποία κινδύνευαν να αλλοιωθούν από την ποικιλόμορφη προπαγάνδα των κατακτητών.

Ακόμα φρόντιζαν για την εξεύρεση πόρων για τη συντήρηση του χωριού. Τα παλιά χρόνια στο «Τραπέζι της Αγάπης» μαζεύονταν μόνο οι άντρες του χωριού για να φάνε και να πιούνε, να ζητήσουν συχώρεση ο ένας από τον άλλον και να κουβεντιάσουν θέματα του χωριού και δικά τους όπως αγοραπωλησίες χωραφιών, προξενιά των παιδιών τους, μεταπρατικό εμπόριο.

Αυτό το έθιμο της αγάπης ζωντανεύει κάθε χρόνο στον Κτικάδο της Τήνου. Στόχος του είναι να φέρει κοντά με συμφιλίωση όλους τους κατοίκους του χωριού. Αφού ολοκληρωθεί η αναστάσιμη θεία λειτουργία τη Δευτέρα της Διακαινησίμου, ακολουθεί η περιφορά του λαβάρου με την εικόνα της Ανάστασης στους δρόμους και τα σοκάκια του χωριού, ενώ στην κεντρική πλατεία αναπέμπεται δέηση.

Το μεσημέρι η καμπάνα του ναού της Μεγαλομάτας χτυπά χαρμόσυνα καλώντας όλο το χωριό στον Καθεδρικό Ναό της Υπαπαντής και ειδικότερα στην αίθουσα της Καθέδρας (πανηγύρι), εκεί που βρίσκεται η Κοινή Τράπεζα, ένα μεγάλο, μακρόστενο, πέτρινο τραπέζι γύρω στα 50 μέτρα το οποίο μπορεί να φιλοξενήσει έως και 300 συνδαιτυμόνες. Γύρω από την εορταστικά στρωμένη Κοινή Τράπεζα κάθονται οι κάτοικοι του χωριού και οι επισκέπτες. Σημειωτέον πώς όσοι συγχωριανοί είχαν διαφωνίες, διενέξεις ή εντάσεις μέσα στη χρονιά που πέρασε, θα πρέπει πρώτα να συμφιλιωθούν και κατόπιν να καθίσουν ο ένας δίπλα στον άλλον.

Το παραδοσιακό γεύμα στην κοινή τράπεζα περιλαμβάνει απαραίτητα και συγκεκριμένα πιάτα, όπως σούπα από μοσχάρι, ψητό μοσχαρίσιο κρέας με πατάτες και διάφορους μεζέδες, όπως λούζα (η τηνιακή έκδοση του prosciutto), ντόπιο τυρί, σαλάτες, κόκκινα αυγά, άλλα ορεκτικά, για τα οποία έχουν φροντίσει οι γυναίκες του χωριού. Δεν υπάρχουν επισημότητες.

Δεν εκπροσωπούνται εδώ οι Αρχές και η εξουσία του νησιού. Ολοι ίσοι ενώπιον του αναστάντος Χριστού. Ο δραστήριος δήμαρχος της Τήνου, Παναγιώτης Κροντηράς, είναι παρών επειδή είναι γέννημα θρέμμα του Κτικάδου, όχι επειδή ασκεί εξουσία. Με προεξάρχοντα τον ιερέα και μόλις σερβιριστεί το φαγητό ψάλλει όλος ο κόσμος τρεις φορές το «Χριστός Ανέστη» και αρχίζει το γεύμα τσουγκρίζοντας τα αυγά.

Αφού τελειώσει το γεύμα, όλοι παίρνουν από ένα λευκό κεράκι και το ανάβουν ψάλλοντας το «Δεύτε λάβετε φως εκ του ανεσπέρου φωτός».

Στη συνέχεια ακολουθεί αλληλοσυγχώρεση όλων των παρευρισκομένων και επιμνημόσυνη δέηση από τον εφημέριο του χωριού με ονομαστική αναφορά στη μνήμη απάντων των θανόντων του χωριού από το έτος 1746 μέχρι σήμερα, ενώ ταυτόχρονα όλοι μαζί ψάλλουν αναστάσιμους ύμνους στο μικρό παρεκκλήσι που βρίσκεται στον ίδιο χώρο δίπλα στο οστεοφυλάκιο.

Υπό μία έννοια αποθανόντες και ζώντες συνυπάρχουν για λίγο ενωμένοι, αφού η κουζίνα και η τραπεζαρία είναι δίπλα στο οστεοφυλάκιο και ενώ οι ζώντες τρώνε και πίνουν αγαπημένοι, οι νεκροί από δίπλα ακούν τα ονόματά τους να τα μνημονεύει ο εφημέριος και «ευφραίνονται».

Μοιάζει σαν μια νότα χαράς και αισιοδοξίας σ’ αυτή τη ζοφερή εποχή το «Τραπέζι της Αγάπης» του Κτικάδου στην Τήνο. Σε καιρούς πολέμων, αρπακτικότητας, απληστίας, πόνου και αβεβαιότητας είναι παρήγορο και αξιοπρεπές που τηρούνται έθιμα όπως αυτό, με πρόταγμα την ομορφιά της αγάπης, τη συχώρεση, τη συμφιλίωση, μέσα στην τρελή έκρηξη της ανοιξιάτικης φύσης.

Τα παλιά τα χρόνια που ξεκίνησε αυτό το έθιμο υπήρχε καθαρότητα στις σχέσεις των ανθρώπων. Εν αντιθέσει με τους συνδαιτυμόνες του σήμερα, οι άνθρωποι ήταν απλοϊκοί γεωργοί, ευλογημένοι βιοπαλαιστές της ανθρώπινης συνθήκης. Χωρικοί χωρίς μόρφωση, αλλά με γνώση των πραγμάτων και με πίστη σε ό,τι έκαναν. Που ερμήνευαν τη ζωή με τη σοφία της απλότητας. Αγνοί άνθρωποι, τύποι-χαρακτήρες που σήμερα τείνουν να εξαφανιστούν.