Επιμέλεια Κειμένου, Μάρκος Παλαμάρης
Soul Of Tinos
Κάθε πρώτη Κυριακή του Μαΐου στο Βρυσί, ανάμεσα στα Ανώγεια και την Άβδο, η πανήγυρη της Παναγίας της Βρυσιώτισσας δεν αποτελεί απλώς μια θρησκευτική συνάθροιση, αλλά μια βαθιά βιωμένη εμπειρία συλλογικής μνήμης.
Οι Καθολικοί κάτοικοι του νησιού επιστρέφουν στις ρίζες τους, αναβιώνοντας ένα έθιμο που δεν γεννήθηκε τυχαία, αλλά προέκυψε μέσα από ιστορικές συγκυρίες, ανθρώπινη συγκίνηση και ανάγκη για ενότητα.
Οι απαρχές ενός τάματος μέσα στον πόλεμο
Όπως καταγράφεται στις ιστορικές σελίδες του δελτίου του π. Μάρκου Φωσκόλου “Η Παναγία του Βρυσιού – Θρύλος, Ιστορία, Ευλάβεια” των εκδόσεων των Τηνιακών Μηνυμάτων του 1981, ο οποίος αξιοποίησε με τον καλύτερο τρόπο τις πληροφορίες που συνέλεξε ο αείμνηστος π.Ρόκκος Ψάλτης, η δεύτερη μεγάλη εορτή του Βρεσιού κάθε πρώτη Κυριακή του Μαΐου συνδέεται άμεσα με γεγονότα των αρχών του 20ού αιώνα.
Το 1912, τέσσερα παλληκάρια από τον Ταραμπάδο επρόκειτο να παρουσιαστούν στον στρατό. Λίγο πριν φύγουν, η κοινότητα , όπως ολόκληρη η χώρα, ζούσε με την αγωνία των Βαλκανικών Πολέμων και του προανακρούσματος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι γυναίκες του χωριού ανέβηκαν στο Βρυσί για να ανάψουν τα καντήλια και να προσευχηθούν για την προστασία των παιδιών τους μετά από προτροπή της καλόγριας Sora Μαρία Ρεμούνδου.
Την επόμενη χρονιά, το 1913, μετά την παράδοση στον ελληνικό στρατό των Ιωαννίνων, ο τότε εφημέριος του Ταραμπάδου, Δον Αντώνιος Ρήγος, πήρε την πρωτοβουλία να καλέσει τους ενορίτες να πάνε προσκύνημα στο Βρυσί. Η ημέρα επιλέχθηκε να είναι η Πέμπτη του Πάσχα. Η ιστορική συγκυρία και το κλίμα της εποχής οδήγησαν σε μια αυθόρμητη και δυναμική συμμετοχή των κατοίκων.
Η πρώτη μεγάλη λιτανεία
Οι κάτοικοι, γεμάτοι πίστη αλλά και αγωνία, πήραν μαζί τους ακόμα και μουσικά όργανα , τριμπόνια και εννέα οκάδες μπαρούτι για να τηρήσουν και αυτό το Τηνιακό πασχαλινό έθιμο. Με τα πόδια, χωρίς δρόμους, ακολούθησαν το παλιό μονοπάτι από τον Ταραμπάδο προς το Βρυσί.
Συμφώνησαν να ξαναπάνε λιτανεία την Πρωτομαγιά, με τους 4 κληρωτούς να βαστάζουν την εικόνα, ώστε το ποίμνιο και οι ιερείς να προσευχηθούν για τα στρατευμένα τηνιακά και μη παιδιά που θυσιάζονταν στο μέτωπο.
Ωστόσο, η μοίρα τους επεφύλασσε στα παλληκάρια να κληρωθούν πρωιμότερα από την Πρωτομαγιά και έτσι έπρεπε να παρουσιαστούν στη Σύρο και από εκεί να φύγουν για Μακεδονία.
Η προκαθορισμένη λειτουργία , ωστόσο, τελέστηκε μέσα σε έντονη συγκινησιακή φόρτιση, μιας και η είδηση για την τέλεση της λιτανείας από τον Ταραμπάδο στο Βρυσί είχε διαδοθεί.
Ο τόπος «τρανταζόταν» από τις ψαλμωδίες και την παρουσία του κόσμου. Η αγωνία και η ελπίδα έκαναν αγώνα δρόμου στις ψυχές των παρευρισκομένων.
Μετά τη λειτουργία, το κοινό βίωμα μετατράπηκε σε υπόσχεση: να επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο η ίδια πορεία, η ίδια λιτανεία, ως προσευχή και τάμα για τους ανθρώπους του νησιού.
Από την Πρωτομαγιά στην πρώτη Κυριακή του Μαΐου
Για πολλά χρόνια, η λιτανεία πραγματοποιούνταν την Πρωτομαγιά, όποια μέρα κι αν έπεφτε. Ωστόσο, καθώς η καθημερινότητα άλλαζε, η ημερομηνία μεταφέρθηκε στην πρώτη Κυριακή του Μαΐου, ώστε να διευκολύνεται η συμμετοχή των πιστών. Έτσι καθιερώθηκε η σημερινή μορφή της πανήγυρης.
Το 1967 προστέθηκε από τον Σεβασμιώτατο Ιωάννη Περρή η ευλογία κάθε είδους τροχοφόρων και των οδηγών τους μετά από μια σειρά τροχαίων δυστυχημάτων που είχαν συμβεί στο νησί.
Σήμερα: μια ζωντανή εμπειρία
Η σημερινή πανήγυρη διατηρεί αναλλοίωτο τον πυρήνα της: τον εσπερινό στον Άγιο Μιχαήλ του Ταραμπάδου, τη λιτανεία από τον Ταραμπάδο στο Βρυσί, την περίλαμπρη Θεία Λειτουργία , τη συλλογική συμμετοχή, το κοινό τραπέζι και τα τραγούδια.
Ωστόσο,πίσω από κάθε βήμα, κάθε προσευχή, κάθε τραγούδι, υπάρχει μια ιστορία που ξεκινά από τέσσερις νέους που έφευγαν για τον πόλεμο και από μια κοινότητα που δεν έπαψε ποτέ να ελπίζει.
Ο Μιχάλης “Γιαννούλης” Φώσκολος, ο Μάρκος “Στόκος” Ρήγος, ο Ρόκκος ” Γιαννιός” Δελλατόλας και ο Αντώνης “Κολέας” Καλούμενος κινούμενοι από τον νεανικό ενθουσιασμό και την πίστη τους, έδωσαν το έναυσμα για μια εορτή που μιλά στην ψυχή μας εδώ και 113 χρόνια.
Η Παναγία η Βρυσιώτισσα, έτσι, δεν είναι μόνο ένα προσκύνημα. Είναι μια υπενθύμιση ότι η πίστη στην Τήνο δεν είναι αφηρημένη έννοια – είναι αναπόσπαστο κομμάτι της παράδοσης, είναι πράξη, είναι μνήμη.
Είναι συνέχεια.
Και του χρόνου!
Πηγή: π. Φώσκολος Μάρκος (1984), “Η Παναγία του Βρυσιού – Θρύλος, Ιστορία, Ευλάβεια” , εκδ. Τηνιακά Μηνύματα (επανέκδοση) , Τήνος
Φωτογραφίες – Πόπη Σκλάβου
