κείμενο: Μάνθος Πρελορέντζος
Ένας από τους ελάχιστους, αποδεδειγμένους αρχαίους αγροτικούς δρόμους του νησιού μας είναι η λεγόμενη «Πάνω Στράτα» ή «Δημοσιά». Όταν λέμε Δημοσιά βέβαια εννοούμε κάθε δημόσιο αγροτικό δρόμο, αλλά όταν οι Τηνιακοί λένε “Η ΔΗΜΟΣΙΑ” αναφέρονται σε αυτό το επιβλητικό, φαρδύ, αρχαίο μονοπάτι που ξεκινάει από την ανεμογεννήτρια στη Αγία Μαρίνα και καταλήγει στους μύλους των Υστερνίων ή θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς και το ανάποδο, αφού ήταν η κύρια οδός που ένωνε το λιμάνι του Πανόρμου με το Κάστρο. Το μήκος του είναι περίπου 10χλμ ενώ το πλάτος του είναι τόσο μεγάλο σε κάποια σημεία που το καθιστά μοναδικό σε όλο το νησί.
Χαρακτηριστική είναι η ιστορία ενός Καπουκίνου, ο οποίος το 1675 καθώς πήγαινε με το καράβι από την Χίο στην ‘Ανδρο, τα κύματα ξέβρασαν το καράβι στο λιμάνι του Πανόρμου. Μετά από διάφορες περιπέτειες αναγκάστηκε να πάει πεζός στο Κάστρο του Εξωμβούργου, που τότε ήταν το διοικητικό κέντρο του νησιού, ακολουθώντας φυσικά την κύρια οδό της Πάνω Στράτας. Αναφέρει ότι ήταν ένας δύσκολος και μακρύς δρόμος γεμάτος ανηφόρες και κατηφόρες. Στο δρόμο του συνάντησε έναν έφιππο άντρα ,ο οποίος ήταν απ΄τους ευγενείς του κάστρου και πολύ ευκατάστατος. Αυτός του πρότεινε να ιππεύσει το άλογο του αλλά ο Καπουκίνος αρνήθηκε παρά μόνο του είπε να μην προχωράει τόσο γρήγορα για να μπορεί να τον ακολουθήσει γιατί δεν γνώριζε τον δρόμο. Εκείνος το δέχτηκε αλλά που και που τον συμβούλευε πως έπρεπε να επιταχύνει το βήμα του για να μην βρουν την πόρτα του Κάστρου κλειστή μιας και η νύχτα πλησίαζε. Τελικά έφτασαν στο Κάστρο και αυτός ο τίμιος άνθρωπος του προσέφερε το σπίτι του για να κοιμηθεί – Αυτή είναι μία από τις δεκάδες ιστορίες της Πάνω Στράτας.
Η Πάνω Στράτα λοιπόν περνάει πάνω από τα Υστέρνια και την Καρδιανή, στους πρόποδες του βουνού που ονομάζεται «Πολέμου ο Κάμπος». Περνάει ακριβώς κάτω από τις κορυφές Μέλισσα και Τρικόκαστρο. Δύο κορυφές με ερείπια αρχαίας ακρόπολης και φρυκτοριών. Κάπου εκεί ανάμεσα στις δύο κορυφές η δημοσιά περνάει από την περιοχή Γούρνα και πάνω από το ξωκλησάκι του Αγίου Γεωργίου. Εκεί πάνω στη Δημοσιά υπάρχει και μια αρχαία επιγραφή. Δυσανάγνωστη από την ταλαιπωρία του χρόνου. Κάπου όμως φαίνεται να γράφει «Διομήδη». Η Δημοσιά σταματάει στην Αγία Μαρίνα κοντά στην ανεμογεννήτρια.
Η συγκεκριμένη διαδρομή είναι μέρος της σηματοδότησης που είχε γίνει πριν πολλά χρόνια, όπου ήταν η 11η σε ένα πλήθος 12 διαδρομών που υπήρχαν στο νησί.
Μάλιστα είναι αξιοσημείωτο ότι και σε χάρτη της Τήνου που είχε δημιουργήσει η υπηρεσία στρατού της Μεγάλης Βρετανίας το 1944, δείχνει με διπλή διακεκομμένη γραμμή την Πάνω Στράτα : https://nla.gov.au/nla.obj-3021607605/view
Πρόκειται λοιπόν για ένα αγροτικό δρόμο μοναδικό για το νησί μας με ιστορία χιλιάδων χρόνων, τον οποίο τον έχουν διασχίσει αρχαίοι Έλληνες, Ρωμαίοι, Ενετοί, κουρσάροι, απλοί αγρότες που καθημερινά με τα γαϊδουράκια τους πήγαιναν από την μία άκρη του νησιού στην άλλη. Αυτό το αρχαίο καλντερίμι το οποίο άντεξε για χιλιάδες χρόνια περίμενε την δικιά μας γενιά να το πληγώσει. Γύρω στα 300μ αυτού του αρχαίου δρόμου έχει γίνει χωματόδρομος. Πλέον την «Πάνω Στράτα», που το μόνο όχημα που την είχε διασχίσει ήταν το κάρο, μπορεί πλέον να την διασχίσει και αυτοκίνητο. Αυτοκίνητο στη ΔΗΜΟΣΙΑ! Δύσκολο και μόνο στην σκέψη μια τέτοια εικόνα. Δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι κάποιος είπε «Έλα μωρέ. Ένα μονοπάτι είναι», καταστρέφοντας ένα μονοπάτι αιώνων. Μόνο που δεν ήταν ένα μονοπάτι. Ήταν ένα κομμάτι ιστορίας που καταστράφηκε. Και όταν καταστρέφεις ένα ιστορικό μονοπάτι δεν αλλάζεις μόνο τον τόπο, αλλάζεις και την ιστορία που δεν θα μπορούν να διαβάσουν όσοι έρθουν μετά από εμάς.
