του Μάνθου Πρελορέντζου
Στην ιστοσελίδα του Inscription Greek όπου αναφέρονται όλες οι ελληνικές επιγραφές από την αρχαιότητα έως και τους Ρωμαϊκούς χρόνους, υπάρχει και ένα κείμενο με την κωδική ονομασία «IG XII,5 872».
Πρόκειται για μια ασήμαντη, ίσως για την εποχή του, συμβολαιογραφική πράξη που αφορά την αγοραπωλησία ακινήτων και την δωρεά προικών στην αρχαία Τήνο, κατά την διάρκεια της θητείας του Τηνιακού άρχοντα ΑΜΕΙΝΟΛΑ. Στο έγγραφο αυτό αναφέρεται η μεταβίβαση οικιών, αγροτεμαχίων και εσχατιών, προσδιορίζοντας τις τιμές σε δραχμές. Ένα κείμενο πιθανόν αδιάφορο, ίσως και βαρετό για ένα Τηνιακό που ζούσε εκείνη την εποχή.
Κι όμως το εντυπωσιακό είναι ότι χάρη σε αυτό το κείμενο έχουμε την αναφορά αρχαίων τοπωνυμίων, φυλών και ονομάτων της αρχαίας Τήνου, τα οποία δεν θα γνωρίζαμε ποτέ. Στη δημόσια λοιπόν αυτή καταγραφή οι πολίτες προσδιορίζονταν υποχρεωτικά με το όνομά τους, το πατρώνυμο και το όνομα της φυλής στην οποία ανήκαν. Συγκεκριμένα αναφέρονται 17 τοπωνύμια, 11 φυλές και δεκάδες ονόματα.
ΑΓΡΟΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ & ΟΙΚΙΣΜΟΙ (ΧΩΡΙΑ/ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ)
1) Αισίλις (εν Αισίλει)
2) Βαλανείον (εμ Βαλανείωι)
3) Γύρα (εν Γύραι)
4) Δονακέαι (εν Δονακέαι)
5) Ελαιούντας (εν Ελαιούντι)
6) Ελειθύαιον (εν Ελειθυαίωι)
7) Ερμινία (εν Ερμινίαι)8)) Ήρισθος (εν Ηρίσθωι)
9) Ιάκινθος / Υάκινθος (εν Ιακίνθωι)
10) Κασμένειον (εν Κασμενείωι)
11) Κώμη (εκ Κώμης)
12) Νεύκλειον (εν Νευκλείωι)
13) Νοθιαδών (εν Νοθιαδών)
14) Πάνορμος (εμ Πανόρμωι)
15) Σάπηθος (εν Σαπήθωι)
16) Σίχνει (εν Σίχνει)
17) Περιοχή Ηρακλειδών (εν Ηρακλειδών)
Από τα παραπάνω τοπωνύμια τα οποία μας είναι εντελώς άγνωστα μόνο δύο κρατούν μέχρι σήμερα ακόμα την αρχαία ονομασία και δεν είναι άλλα από την ΚΩΜΗ και τον ΠΑΝΟΡΜΟ.
Στην επιγραφή η Κώμη αναφέρεται μια φορά, και χρησιμοποιείται ως σημείο αναφοράς για τον ορισμό των συνόρων ενός κτήματος στον Ελεαιούντα μέσω του δημόσιου δρόμου που ξεκινούσε από αυτήν : «ως ορίζει η οδός η εκ Κώμης αγ[ο]υσα επί τομ πύργομ τα υποκάτω πάντα». Η αναφορά αυτή δείχνει ότι η Κώμη ήταν οικισμός ή κατοικημένη περιοχή της Τήνου, από την οποία διερχόταν βασικός οδικός άξονας προς την αγροτική περιφέρεια του Ελαιούντα.
Στο κείμενο της επιγραφής η λέξη «φυλής» αναφέρεται ρητά 4 φορές για να δηλώσει την φυλετική ένταξη π.χ φυλή Ηρακλειδών. Οπότε έχουμε:
ΦΥΛΕΣ ΤΗΝΟΥ
1) Ηρακλειδαι
2) Σησταϊδαι
3) Θεστιάδαι
4) Θρυήσιοι
5) Δονακείς
6) Εσχατιώται
7) Γυραιείς ή Γυραείς
8)) Κλυμενείς
9) Ιακινθείς ή Υακινθεί
10) Ελειθυαίεις
11) Εκ πόλεως (υποδιαίρεση των πολιτών που κατοικούσαν στο άστυ της Τήνου.
Επίσης στην επιγραφή αναφέρονται το «κοινόν θιασωτών Δαμυιδών» και το «κοινόν Θεοξενιαστών». Αυτές οι ομάδες δεν είναι πολιτικές φυλές αλλά πιθανόν άλλες θρησκευτικές/λατρευτικές ενώσεις που συμμετείχαν ως αγοραστές ή πωλητές ακινήτων.
Εκτός από τις οικίες, τα χωριά και τις εσχατιές η επιγραφή περιλαμβάνει και μια αναλυτική περιγραφή από αγροτικές, παραγωγικές, υδραυλικές και αρχιτεκτονικές υποδομές όπως:
1) Πύργοι και Πιθώνες
2) Πίθοι
3) Εξοπλισμός Άλεσης «Ονος αλέτης»
4) Γεωργικά σκεύη «σκεύη όσα εστίν της γεωργίας»
5) Αγωγές Υδάτων «ύδατος αγωγάς»
6) Κρήνες & Νερά (Αναφορά σε κρήνη και στα δικαιώματα χρήσης νερού «τα ύδατα της γεωργίας»
Τα αρχαία ονόματα των Τηνιακών που αναφέρονται στην επιγραφή ειναι δεκάδες και ειναι ίσως άσκοπο να αναφερθούν όλα εδώ. Για όποιον ενδιαφέρεται να αντλήσει ακόμα περισσότερες πληροφορίες από την αρχαία αυτή επιγραφή μπορεί να την βρει εδώ: