«Όταν μία Αγία κινεί τα νήματα»
της Μαρίας Στ. Δελατόλα- Παγανέλη
Τέσσερα χωριά μία Αγία! Κάθε τρία (κάποια φορά και τέσσερα) χρόνια μία Αγία ‘σκεπάζει’ ένα από τα τέσσερα χωριά, προφθάνοντας, όμως να αγκαλιάσει και όλη την περιοχή, που περικλείει τα συγκεκριμένα χωριά. Πενήντα δύο εβδομάδες, μία Αγία ‘τρέχει’ σε κάθε σπίτι, του χωριού που την ‘έχει’, ανεξαρτήτως αν οι πενήντα δύο επίτροποι είναι μόνιμοι κάτοικοι στο χωριό, στο νησί, στην Αθήνα. Όλοι βρίσκουν τρόπο, χρόνο και χώρο να φιλοξενούν μία Αγία, που συνεχώς είναι ‘στον δρόμο’, τρέχοντας να δώσει ευλογία, χαρά, καρτερία, αισιοδοξία, υπομονή σε κάθε επιτροποοικογένεια και ξεχωριστά σε κάθε μέλος αυτής, μιας και η σχέση είναι, απολύτως, προσωπική!! Μία Αγία, ανά μία οικογένεια, με τον καθένα να της παίρνει από λίγο, και Εκείνη, όλο περίσσευμα, να είναι για όλους, διανύοντας απίστευτες χιλιομετρικές αποστάσεις, για ατελείωτα χρόνια και αναρίθμητα μερόνυχτα, αναπαυόμενη σε οποιοδήποτε θρόνο της ετοιμάζει το κάθε σπιτικό που την υποδέχεται!!!
Μία Αγία με όλες τις παραπάνω καθημερινές της υποχρεώσεις, ακούραστη μεν, ‘παραχαιδεμένη’ δε, αφού όλοι την υπηρετούν με ότι περισσότερο και ότι καλύτερο έχουν να δώσουν. Μία Αγία που αθέατη, ολοχρονίς, κινεί και οργανώνει θετικά τις σκέψεις και μετέπειτα τις δράσεις τόσων και τόσων ανθρώπων φτάνοντας, κάθε χρόνο, σε ένα, καλά ενορχηστρωμένο, προς τιμή της, εορταστικό τριήμερο …, το ξακουστό, σε όλο το νησί μας (και όχι μόνο), τριήμερο της Αγίας Βαρβάρας του Σμόβολου, της Τήνου. Αποκορύφωμα το πανηγύρι της, αν και σπουδαιότερη είναι η ολοχρονίς καθημερινή ενασχόληση μαζί της, σε κοινοτικό, οικογενειακό και προσωπικό επίπεδο!!
Δυο Χωριά, Αρνάδος, Τριαντάρος, Μπερδεμιάρος ‘είναι’ τα χωριά της Αγίας Βαρβάρας, με όλους τους από εκεί καταγόμενους να είναι η οικογένεια της. Βέβαια, στους γηγενείς αν προσθέσεις γαμπρούς και νύφες, συμπεθεριά και φίλους, τότε, το άθροισμα βρίσκει πολλούς συμμετέχοντες, στην ολοχρονίς παρέα της. Απλωμένοι άνθρωποι παντού, στο νησί και εκτός αυτού, ζευγάρια των δύο ομολογιών, μεγάλοι, μικροί, ηλικιωμένοι και νέοι, όλοι μέλη της κάθε οικογένειας επιτρόπου, με όλους να θέλουν να την ‘εισάγουν’, ως ένα εβδομαδιαίο μέλος, στο σπίτι τους. Να την προσκυνήσουν, να φροντίσουν να ‘αισθάνεται’ άνετα μαζί τους, να της μιλάνε, να την ‘κανακέψουν’, γιατί είναι, όπως λένε, ‘η κοπέλα τους’ και να την αποχαιρετήσουν, στο τέλος τους έτους, με λύπη, όπως θα έκαναν με ένα άτομο της οικογένειας τους, το οποίο όμως, με την πρώτη ευκαιρία, θα επέστρεφε: ‘Γεια σου και με το καλό να ξανάρθεις’!!! Δεν την θέλουν να παραπονιέται που κάποτε την διακονούσαν και με το πέρασμα του χρόνου, την παρέδωσαν σε άλλα χέρια, γι αυτό και την βλέπουν κατάματα ρωτώντας την «Μήπως με βλέπεις με στραβό μάτι, που σε άφησα; Ας σου πω, τουλάχιστον το τροπάριο σου!!». Έτσι συνομιλούν όλοι μαζί της και, προφανώς, παίρνουν απαντήσεις…. Μεταξύ τους ξέρουν….!!!! Εμείς οι λοιποί, περιμένουμε υπομονετικά τη σειρά μας!!
Όπως γίνεται αντιληπτό, το πλήθος ανθρώπων που πλαισιώνει την Αγία είναι συνεχώς αυξανόμενο και ανανεωμένο, δηλώνοντας ‘απίκο’, σε ότι, όταν και όπου χρειάζεται. Ας πάρουμε όμως, ως παράδειγμα, το τελείωμα της χρονιάς του κάθε χωριού, δηλαδή, το πανηγύρι της, κατά το οποίο οι Εορταστικές Ακολουθίες και οι παρελκόμενες εκδηλώσεις καλύπτουν ένα ολόκληρο τριήμερο. Έτσι, κάποια άτομα, από το πλήθος των επιτροποοικογενειών, διαφορετικοί για κάθε χωριό, αν τους παρακολουθήσεις (ευτυχώς έχω πολυετή εμπειρία, ως νύφη ΤριανταρίτοΔυοχωριανής οικογένειας), νομίζεις, δίχως υπερβολή, ότι μπολιάστηκαν στην ενορχήστρωση της τριήμερης εορτής της. Κάποια άλλα άτομα, που είναι οι δεύτεροι στην τάξη, επιμελούνται με αυταπάρνηση οτιδήποτε αντιληφθούν, αφού ο σκοπός είναι υψηλός! Δεν τους ανατίθεται κάτι και μετά ενεργούν, αντιθέτως γνωρίζουν που, πότε και γιατί χρειάζονται, με λίγα έως καθόλου λόγια!! Οι τρίτοι στην τάξη είναι οι πολλοί που σαν μαριονέτες γυροφέρνουν συνεχώς και παντού, βρίσκοντας πάντα κάτι να κάνουν, μιλώντας και δουλεύοντας σαν τα μελίσσια. Σε αυτά τα άτομα, όσο το στόμα μιλάει, ίσως σε συνεχή βάση, τα χέρια δεν καθυστερούν, το αντίθετο είναι πάντα απασχολημένα!! Πολλές οι δουλειές και διαφορετικές, αμέτρητες οι ώρες ενασχόλησης, βαριά τα ωράρια κάποιων, λεπτές και ευαίσθητες κάποιες θέσεις. Σε τελική ανάλυση, όσο μεγάλες και τεράστιες είναι οι ποσότητες των πρώτων υλών που διαθέτονται και καταναλώνονται, το συγκεκριμένο εορταστικό τριήμερο, τόσες πολλές και σημαντικές είναι οι έννοιες, σκέψεις, αποφάσεις, ενέργειες!
Πολλά τα χωριά, με αποτέλεσμα πολλοί να tην διεκδικούν, γνωρίζοντας, όμως, ότι θα ξανάρθει η σειρά τους. Υπομονή και προσμονή μόνο χρειάζεται και όλα καλά πάνε, αφού η Αγία αυτή είναι συνεχώς περιπλανώμενη και «πορτογύρα’, γνωρίζοντας, πια, πολύ καλά τις ‘ανοικτές πόρτες’ των σπιτιών της, ώστε να μην μένει μόνη και άπραγη!! Μοναξιά, ερημιά και πλήξη δεν γνωρίζει τι σημαίνουν, μιας και ανεβοκατεβαίνει από παραλίες και ρεματιές σε βουνά και σε λαγκάδια, από τα χωριά στην Χώρα και από σπίτια σε εκκλησίες. Αυτό όμως που έχει καταλάβει είναι ότι τα επίθετα που της αποδίδουν, όπως παραπάνω, είναι καθημερινά, οικεία, όπως θα χαρακτήριζαν ένα μέλος της οικογένειας τους, τίποτα παραπάνω…, έτσι την αισθάνονται και, τελικά, ευτυχώς, γιατί έτσι τους συνοδεύει και τους παρηγορεί συνεχώς!!!
Εφέτος, εν έτη 2025, η οικογένεια μας, είμαστε μια από τις επιτροποοικογένειες των Δυο Χωριών. Ενός χωριού που το ‘χτύπησαν’ ανθρώπινες απώλειες, δίχως να έχει σημασία αν ήταν αναμενόμενη η απώλεια ή με ξαφνικό τρόπο και, μάλιστα, πολύ κοντά με το πανηγύρι της Αγίας εκείνης που γυρόφερνε, ολοχρονίς, στα σπίτια των γονιών, αδελφών, του συζύγου, των παιδιών, εγγονών, καθώς και όλων των συγγενών, που απαριθμούν, περίπου το σύνολο των κατοίκων του. Πένθος και πανηγύρι αντάμα!! Απώλεια μέλους οικογενειών και, από την άλλη πλευρά, εορτή ενός άλλου μέλους αυτών των οικογενειών, της Αγίας του σπιτιού, της Αγίας που ‘άνοιξε’ την πόρτα τους, προσφέροντας, δίχως λόγια, φως και ανακούφιση, δίνοντας τους διάθεση για συνέχεια και δύναμη για να την τιμήσουν και να την γιορτάσουν όπως κάθε χρόνο. Όλα δόθηκαν για την Αγία με περίσσια αγάπη και φροντίδα και ήρθε και, λες ότι, ημέρεψε ο πόνος και γέλασαν τα χείλη και, έστω για λίγο, ξεχάστηκαν, προσφέροντας ο ένας στον άλλο, απλόχερα, ένα πείραγμα, ένα ρυζόγαλο (φτιαγμένο με έξτρα συνταγή), μια σκέψη, ένα χαμόγελο, μια φωνή, ένα ξεκάρδισμα, έναν ατελείωτο χορό, μια ηλικιωμένη και ασπρομάλλα ζεμπεκιά, ένα κομμάτι ομελέτας, ζυμώνοντας ξεροτήγανα και χτυπώντας λουκουμάδες, ξανατηγανίζοντας ψάρια και τρώγοντας, κάπως, ασυναίσθητα…., έτσι…. γιατί η τριήμερος εορτή της Αγίας τους έπρεπε να πετύχει!! Και πέτυχε!!
Μεγαλείο ψυχής αναδείχθηκε από την μεγάλη και ευχάριστη παρέα ενηλίκων και πρώιμων ηλικιωμένων, που κατέθεσαν τον εαυτό τους, προς χάρη του μέλους των οικογενειών τους που θα συνδράμει, στο διηνεκές, γενιές και γενιές γιατρεύοντας κάθε θλίψη και πόνο, παραδίδοντας, έστω για λίγο, στη λήθη την σκληρή πραγματικότητα. Μόνο όταν το ταξίδι της Αγίας έφθανε να τελειώνει στα Δυο Χωριά, φεύγοντας, σιγά- σιγά, μέσα από τα σπίτια, για ένα διάστημα τριών ετών, τότε κρυμμένα δάκρυα ήρθαν να την συνοδέψουν.
Πολλά και διάφορα συναισθήματα εισέπραξα εφέτος, από την χρονιά των Δύο Χωριών, δίνοντας μια άλλη διάσταση στην Αγία που επισκέπτεται τα σπίτια μας, που ‘μένει’ μαζί μας, «κινώντας τα νήματα» αθόρυβα, αόρατα και αδιάκοπα, καταφέρνοντας, ως μέλος των οικογενειών μας, να μας γαληνεύει, παροδικά μεν, σημαντικά δε, δωρίζοντας πολλά καλά στα σπίτια μας. Τελικά, είμαστε τυχεροί, ως επίτροποι, που, από παμπάλαιο έθιμο, η Αγία Βαρβάρα ‘ανοίγει’ τις πόρτες μας. Κάτι περισσότερο θα ήξεραν οι προηγούμενοι, που αποφάσισαν έτσι να ‘κινείται’ η Αγία η αεικίνητη. Σήμερα, το μόνο που μας μένει είναι να φυλάξουμε με σεβασμό το έθιμο αυτό, και καλό είναι, να το παραδώσουμε, ατόφιο, στους επόμενους!!
