Συνέντευξη στον Βασίλη Ρούβαλη
Το ζήτημα της κατανόησης γύρω από την ιστορική σημασία που έχουν δημόσια και ιδιωτικά κτήρια, όπως στην περίπτωση του ιησουίτικου ναού του Αγίου Ιωσήφ στα Λουτρά της Τήνου, αποτελεί κορωνίδα στην πορεία της τοπικής κοινωνίας και του πολιτισμού που φέρει στον χρόνο.
Σ’ αυτό το πνεύμα έχει ενεργοποιηθεί ο Σύλλογος Φίλων που τα τελευταία χρόνια στηρίζει μέσα από πολλές προσπάθειες τη διάσωση του μνημείου. Προ τριημέρου οργανώθηκε συνάντηση των μελών του, –με αφορμή τη γενική συνέλευση και τις εκλογές νέου Δ.Σ.– παράλληλα με τη μετάκληση του αρχιτέκτονα-αναστηλωτή Δημήτρη Κουτσογιάννη, ο οποίος βρέθηκε στη Μοσχούλειο για μια εμβριθέστερη παρουσίαση των έργων που σχεδιάζονται στο προσεχές μέλλον.
Γνώστης ανάλογων έργων αποκατάστασης και με αληθινό προσωπικό ενδιαφέρον που ενισχύει, όπως είπε, η πρόκληση ενασχόλησης με την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική και καλλιτεχνική σπουδαιότητα του ναού, έχει αναλάβει την εκπόνηση μελέτης από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού. Εύλογη η ερώτηση προς τον κ. Κουτσογιάννη, ο οποίος μίλησε στο Tinos Today με την αφορμή της παρουσίας του στην Τήνο.
«Το στοίχημα του αρχιτέκτονα σε μία τόσο πολύπλοκη και πολυπαραγοντική διαδικασία αποκατάστασης μνημείου, είναι να συντονισθεί και να επιτευχθεί με τρόπο που συμμορφώνεται και συνάδει με τους σύγχρονους κανόνες και αντιλήψεις περί αποκατάστασης μνημείων», εξηγεί κατ’ αρχάς. «Η πλήρης αποκατάσταση προϋποθέτει την ενίσχυση του φέροντα οργανισμού με τρόπο που δεν θα γίνεται άμεσα αντιληπτός, καθώς και την αποκατάσταση του ζωγραφικού διακόσμου με τρόπο που θα αναδεικνύονται οι αξίες τους και η μελλοντική διαδικασία φθοράς του θα είναι όσο το δυνατόν πιό βραδεία. Αρχιτεκτονικά θα πρέπει το μνημείο να είναι απαλλαγμένο από όποιες ενδεχόμενες νεότερες επεμβάσεις και προσθήκες που αλλοιώνουν την αρχική του αυθεντική εικόνα. Έτσι το μνημείο θα αποδοθεί τελικά στην τοπική κοινωνία αποκαταστημένο δομικά, αλλά και αναγνώσιμο σε σχέση με την αρχιτεκτονική και καλλιτεχνική του αξία, πέραν της λειτουργικής και θεολογικής του υπόστασης που παραμένει αναλλοίωτη».
Αυτό που έχει γίνει σαφές, για ό,τι αφορά στη γενικότερη συζήτηση για την τοπική ταυτότητα, τα τοπόσημα της Τήνου, όλ’ αυτά που συνδέουν την κοινωνία με τον πολιτισμό και την οικονομία για τους κατοίκους του νησιού, ο Άγιος Ιωσήφ αποτελεί μία τέτοια συνδετική περίπτωση. Ο κ. Κουτσογιάννης απαντάει ότι «το μνημείο έχει καλλιτεχνικές και τυπολογικές ιδιαιτερότητες οι οποίες θα αναδειχθούν και θα καταστούν αντιληπτές». Προσθέτει δε ότι «πέραν της τελικής εικόνας που θα έχει το μνημείο, θα είναι χρήσιμο αυτές να γίνουν κατανοητές μελετώντας τα τελικά κείμενα που θα συνοδεύουν τις μελέτες που θα αφορούν στην προσέγγιση και ερμηνεία των αρχιτεκτονικών και καλλιτεχνικών αξιών».
Το γεγονός είναι ότι υπάρχει μεγάλη αναμονή –και απογοήτευση– ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Όλες οι προηγούμενες προσπάθειες, τα επείγοντα έργα επισκευής που έγιναν, δεν απέφεραν θεμιτό αποτέλεσμα. Οι καταστροφικές συνέπειες της φθοράς έχουν γιγαντωθεί. Ωστόσο, ο Σύλλογος Φίλων επαναδραστηριοποιήθηκε στο μεταξύ, και πλέον στον ορίζοντα, από το 2021, διαφαίνεται μια ρεαλιστική αισιοδοξία μέσα από τις δρομολογούμενες ενέργειες. Η μελέτη του κ. Κουτσογιάννη βρίσκεται πάντως σε διαδικασία εκπόνησης: «Η ιεράρχηση των εργασιών θα καθορισθεί από τη μελετητική ομάδα όλων των ειδικοτήτων, με την αποπεράτωση των μελετών», συμπληρώνει.
Κι εννοεί όχι μόνον τα αναστηλωτικά ζητήματα (λ.χ. η αποκατάσταση της στέγης και του θόλου) αλλά και η συντήρηση των αρχιτεκτονικών στοιχείων και του ζωγραφικού διακόσμου, των έργων στατικότητας. Γι’ αυτό και προτείνει υπομονή… Ο χρονικός ορίζοντας για την ολοκλήρωση του έργου και την απόδοση του μνημείου στην τηνιακή κοινωνία «θα καθορισθεί από την αναθέτουσα αρχή και τη ροή της χρηματοδότησης, ώστε να μην υπάρξουν καθυστερήσεις».
