Υπάρχουν τόποι που τους κληρονομούμε πριν ακόμη καταλάβουμε τι σημαίνουν για εμάς.

Για τη Marianna Anastasakou, αυτός ο τόπος είναι η Τήνος.

Το νέο αγγλόφωνο μυθιστόρημά της, What We Left on Tinos, ξεκινά μακριά από τις Κυκλάδες, σε ένα εργαστήριο συντήρησης έργων τέχνης στο Λονδίνο. Εκεί, ένα μαρμάρινο έργο αξίας άνω των τεσσάρων εκατομμυρίων ευρώ αποκαλύπτει κάτι απρόσμενο. Ίχνη εργαλείων επάνω στην επιφάνειά του φαίνεται να αμφισβητούν την επίσημη ιστορία για το ποιος πραγματικά το δημιούργησε.

Αυτό που αρχίζει ως ένα επαγγελματικό ερώτημα για μια συντηρήτρια έργων τέχνης εξελίσσεται σε μια διαδρομή μέσα στον ευρωπαϊκό κόσμο της τέχνης και τελικά οδηγεί πίσω στον Πύργο της Τήνου.

Εκεί, μια διαφορετική ιστορία περιμένει να αποκαλυφθεί.

Το What We Left on Tinos είναι ένα μυθιστόρημα γύρω από την τέχνη και την πατρότητα ενός έργου, αλλά στον πυρήνα του βρίσκεται κάτι πολύ πιο προσωπικό.

Η οικογένεια.

Η μνήμη.

Οι άνθρωποι που πιστεύουμε ότι γνωρίζουμε καλύτερα από όλους.

Και όσα εκείνοι μας αφήνουν χωρίς ποτέ να μας τα εξηγήσουν.

Η Τήνος πίσω από τη μυθοπλασία

Η ιστορία είναι μυθοπλασία, όμως η συναισθηματική της ρίζα βρίσκεται βαθιά στη σχέση της συγγραφέα με την Τήνο και ιδιαίτερα με τη γιαγιά της, Μαρία, στην οποία είναι αφιερωμένο το βιβλίο.

Η Μαρία υπήρξε μία από τις καθοριστικές παρουσίες στη ζωή της.

Μιλούσε γαλλικά, έπαιζε πιάνο, αγαπούσε την τέχνη, ταξίδευε και ήταν εκείνη που έφερε τη μικρή τότε Marianna κοντά στα μουσεία και σε έναν ευρύτερο πολιτιστικό κόσμο.

Παράλληλα, ήταν εκείνη που της έδωσε την Τήνο.

Την Παναγία.

Τον Πύργο.

Τις ιστορίες του νησιού.

Την πίστη.

Την οικογενειακή μνήμη.

Και εκείνη την ιδιαίτερη αίσθηση ότι ένας τόπος μπορεί να σου ανήκει πριν ακόμη καταλάβεις γιατί.

«Η τέχνη που βλέπαμε στα μουσεία και οι προσευχές που λέγαμε στην Τήνο ανήκαν στην ίδια παιδική ηλικία. Δεν τα ένιωσα ποτέ ως δύο διαφορετικούς κόσμους», λέει η Marianna Anastasakou.

Αυτή η συνύπαρξη της τέχνης, της πίστης, της οικογένειας και του τόπου διατρέχει ολόκληρο το βιβλίο.

Γιατί ο Πύργος

Στον Πύργο η τέχνη δεν αρχίζει στην πόρτα ενός μουσείου.

Βρίσκεται πάνω από τις πόρτες των σπιτιών, στις εκκλησίες, στα κοιμητήρια, στα εργαστήρια, στις αυλές και στους δρόμους.

Το μάρμαρο δεν είναι απλώς ένα καλλιτεχνικό υλικό. Είναι μέρος της ίδιας της γλώσσας του τόπου.

Η Τηνιακή μαρμαροτεχνία έχει αναγνωριστεί από την UNESCO ως στοιχείο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας από το 2015.

Και ακριβώς σε αυτή τη φαινομενική αντίφαση βρίσκεται μία από τις βασικές ιδέες του μυθιστορήματος.

Το μάρμαρο είναι βαρύ, στέρεο και μπορεί να αντέξει αιώνες.

Η γνώση όμως που χρειάζεται για να του δοθεί μορφή είναι άυλη.

Υπάρχει στο χέρι.

Στην παρατήρηση.

Στη μνήμη.

Στη στιγμή που ένας τεχνίτης βλέπει κάποιον παλαιότερο να δουλεύει και μαθαίνει χωρίς να χρειάζεται να του εξηγηθεί κάθε κίνηση.

Στο βιβλίο, μια συντηρήτρια μπορεί να χρησιμοποιεί τις πιο σύγχρονες μεθόδους σε ένα εργαστήριο του Λονδίνου για να εξετάσει μικροσκοπικά ίχνη επάνω σε ένα έργο τέχνης.

Κι όμως, μπορεί να χρειάζεται τη γνώση που επιβίωσε επί γενιές σε ένα μικρό κυκλαδίτικο χωριό για να καταλάβει τι πραγματικά βλέπει.

Οι θεσμοί διατηρούν αντικείμενα.

Οι τόποι διατηρούν και άλλες μορφές γνώσης.

Ποιος δημιουργεί ένα έργο και ποιος μένει στην ιστορία;

Ένα από τα ερωτήματα που διατρέχουν το What We Left on Tinos αφορά την πατρότητα και τη μνήμη.

Ποιος παίρνει την αναγνώριση για ένα έργο;

Ποια ονόματα καταγράφονται στα αρχεία και στους καταλόγους;

Πόσοι άνθρωποι εργάστηκαν με τα χέρια τους και χάθηκαν από την επίσημη ιστορία, ενώ τα ίχνη της δουλειάς τους παρέμειναν μπροστά μας;

Μπορεί ένα αρχείο να είναι τυπικά σωστό και παρ’ όλα αυτά να μην περιέχει ολόκληρη την αλήθεια;

Το μυθιστόρημα μεταφέρει αυτές τις ερωτήσεις από τον κόσμο της τέχνης και μέσα στην οικογένεια.

Γιατί ίσως το μεγαλύτερο μυστήριο δεν είναι πάντα ένα έργο τέχνης.

Μπορεί να είναι ένας άνθρωπος που αγαπήσαμε.

«Μπορούμε να γνωρίζουμε τους παππούδες μας απόλυτα με έναν τρόπο και σχεδόν καθόλου με έναν άλλον. Γνωρίζουμε τη φωνή τους, την καρέκλα όπου κάθονταν, τις προσευχές που μας έμαθαν, τον τρόπο που κρατούσαν το χέρι μας. Μπορεί όμως να μη γνωρίζουμε σχεδόν τίποτα για το ποιοι ήταν πριν εμφανιστούμε εμείς στη ζωή τους.»

Αυτό είναι ένα από τα βασικά ερωτήματα του βιβλίου.

Πόσο καλά γνωρίζουμε πραγματικά τους ανθρώπους που αγαπήσαμε περισσότερο;

Και πόσες ιστορίες χάνονται επειδή δεν προλάβαμε να κάνουμε την ερώτηση;

Ένα βιβλίο γραμμένο στα αγγλικά για να ταξιδέψει η Τήνος

Η επιλογή της αγγλικής γλώσσας ήταν συνειδητή.

Η Marianna Anastasakou ήθελε η ιστορία να μπορεί να ταξιδέψει έξω από την Ελλάδα και να συστήσει σε διεθνείς αναγνώστες μια Τήνο διαφορετική από την καθιερωμένη τουριστική εικόνα του νησιού.

Τον Πύργο.

Τα εργαστήρια μαρμαροτεχνίας.

Τις γενιές των τεχνιτών.

Την Παναγία και την πίστη.

Τη σχέση ανάμεσα στην τέχνη, στον τόπο και στην οικογενειακή μνήμη.

«Θα ήθελα κάποιος που δεν έχει βρεθεί ποτέ στην Τήνο να τελειώσει το βιβλίο και να αισθανθεί ότι γνωρίζει κάτι από το φως, το μάρμαρο και το πνεύμα της. Και θα ήθελα ένας άνθρωπος ελληνικής καταγωγής που ζει χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά να αναγνωρίσει μέσα στις σελίδες κάτι από τη δική του γιαγιά ή τον δικό του παππού.»

Για την ελληνική διασπορά αυτή η σχέση με τον τόπο αποκτά μια ιδιαίτερη σημασία.

Ένας άνθρωπος μπορεί να αγαπά ένα χωριό στο οποίο δεν έχει ζήσει ποτέ.

Μπορεί ακόμη και να νοσταλγεί έναν τόπο που δεν έχει επισκεφθεί.

Η Ελλάδα συχνά φτάνει στις επόμενες γενιές μέσα από μικρά πράγματα.

Την προφορά μιας γιαγιάς.

Το όνομα ενός χωριού.

Μια εικόνα στον τοίχο.

Μια φωτογραφία από ένα νησί.

Μια συνταγή γραμμένη σε ένα παλιό τετράδιο.

Μια ιστορία που ειπώθηκε τόσες φορές στο οικογενειακό τραπέζι, ώστε κάποια στιγμή έγινε και δική τους ανάμνηση.

Ενδιαφέρον από την ομογένεια και γαλλόφωνη έκδοση

Από τις πρώτες εβδομάδες κυκλοφορίας του, το What We Left on Tinos έχει αρχίσει να προσελκύει ενδιαφέρον πέρα από την Ελλάδα, ιδιαίτερα σε ομογενειακούς κύκλους στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Αυστραλία.

Η ανταπόκριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για ένα βιβλίο που μιλά για την καταγωγή, τη μνήμη και τη σχέση με έναν τόπο που μπορεί να παραμένει ζωντανός μέσα σε μια οικογένεια ακόμη και όταν οι επόμενες γενιές βρίσκονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.

Παράλληλα, μετά το ενδιαφέρον που εκδηλώθηκε και στη Γαλλία, βρίσκεται στο τελικό στάδιο προετοιμασίας η γαλλόφωνη έκδοση του βιβλίου.

Η γαλλική διάσταση συνδέεται οργανικά με τον κόσμο του What We Left on Tinos. Το Παρίσι αποτελεί σημαντικό σταθμό της αφήγησης, ενώ η γαλλική γλώσσα και κουλτούρα βρίσκονται και μέσα στην προσωπική ιστορία που τροφοδότησε συναισθηματικά το βιβλίο. Η γιαγιά Μαρία μιλούσε γαλλικά, είχε βαθιά σχέση με τη γαλλική παιδεία και το Παρίσι υπήρξε μέρος της κοινής πολιτιστικής γεωγραφίας γιαγιάς και εγγονής.

Η γαλλόφωνη έκδοση δίνει έτσι στο βιβλίο έναν ακόμη δρόμο προς το διεθνές κοινό, διατηρώντας στο κέντρο του την Τήνο.

Τι σημαίνει τελικά «κληρονομιά»;

Το What We Left on Tinos μιλά για την κληρονομιά με την ευρύτερη έννοιά της.

Όχι μόνο για εκείνη που καταγράφεται σε μια διαθήκη.

Αλλά για όσα περνούν από τον έναν άνθρωπο στον άλλον σχεδόν αθόρυβα.

Μια χειρονομία.

Μια προσευχή.

Μια γλώσσα.

Ένας τρόπος να μπαίνεις σε μια εκκλησία.

Ένας τρόπος να κοιτάζεις έναν πίνακα.

Η γνώση που περνά από χέρι σε χέρι.

Η ανάγκη να κρατήσεις ένα αντικείμενο, ακόμη κι όταν κανείς δεν θυμάται πλέον γιατί είχε κάποτε σημασία.

Και ίσως, περισσότερο από όλα, οι ιστορίες που πρέπει να ζητήσουμε από τους ανθρώπους μας όσο είναι ακόμη εδώ για να μας τις πουν.

Γιατί πιστεύουμε πάντα ότι θα υπάρχει χρόνος να ρωτήσουμε.

Δεν υπάρχει πάντα.

---

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ

Η Marianna Anastasakou είναι Ελληνίδα συγγραφέας με πολυετή διεθνή επαγγελματική πορεία στους τομείς της υγείας, της φαρμακευτικής και της ιατρικής τεχνολογίας.

Το What We Left on Tinos αντλεί τη συναισθηματική του αφετηρία από τη σχέση της με την Τήνο, τη γιαγιά της Μαρία και τη μακρόχρονη σχέση της με την τέχνη και τον πολιτισμό.

Η ιστορία και οι χαρακτήρες του μυθιστορήματος είναι προϊόντα μυθοπλασίας.

Το βιβλίο κυκλοφόρησε τον Νοέμβριο του 2026 και είναι διαθέσιμο διεθνώς σε Kindle και paperback μέσω Amazon.

Η γαλλόφωνη έκδοση βρίσκεται στο τελικό στάδιο προετοιμασίας.

Ψηφιακό αντίτυπο για δημοσιογραφική παρουσίαση και συνεντεύξεις είναι διαθέσιμα κατόπιν επικοινωνίας.

---

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Τι σας ενέπνευσε να γράψετε το What We Left on Tinos;

Το μυθιστόρημα αρχίζει με ένα μαρμάρινο έργο αξίας άνω των τεσσάρων εκατομμυρίων ευρώ, μια συντηρήτρια στο Λονδίνο και κάποια ίχνη εργαλείων που δεν θα έπρεπε να βρίσκονται εκεί.

Συναισθηματικά, όμως, το βιβλίο άρχισε από ένα εντελώς διαφορετικό σημείο.

Από τη γιαγιά μου, τη Μαρία.

Η σχέση μου με την Τήνο περνά μέσα από εκείνη. Ήταν ένας από τους ανθρώπους που αγάπησα περισσότερο στη ζωή μου και μέσα από αυτήν έμαθα ότι ένας τόπος μπορεί να γίνει μέρος σου πολύ πριν καταλάβεις γιατί.

Θυμάμαι να πηγαίνουμε μαζί στην Παναγία. Θυμάμαι τις προσευχές, το φως, τα μουσεία, την τέχνη, τα γαλλικά, τα ταξίδια μας και τον τρόπο με τον οποίο με έμαθε να κοιτάζω προσεκτικά τα πράγματα και όχι απλώς να τα βλέπω.

Η πλοκή του What We Left on Tinos είναι μυθοπλασία.

Το συναισθηματικό του τοπίο όμως είναι βαθιά προσωπικό.

Με γοήτευσε η ιδέα μιας εγγονής που πιστεύει ότι γνώριζε τη γιαγιά της απόλυτα και ανακαλύπτει μετά τον θάνατό της ότι υπήρχε ένα ολόκληρο κομμάτι της ζωής της για το οποίο δεν σκέφτηκε ποτέ να ρωτήσει.

Για μένα εκεί βρίσκεται το πραγματικό μυστήριο του βιβλίου.

Πόσο καλά γνωρίζουμε τελικά τους ανθρώπους που αγαπάμε περισσότερο;

Μερικές φορές ένα οικογενειακό μυστικό δεν είναι κάτι που κάποιος αποφάσισε να κρύψει.

Είναι απλώς η ερώτηση που κανείς δεν πρόλαβε να κάνει.

Γιατί επιλέξατε την Τήνο και ειδικά τον Πύργο;

Δεν αισθάνομαι ακριβώς ότι επέλεξα την Τήνο.

Την κληρονόμησα.

Η γιαγιά μου Μαρία καταγόταν από το νησί και πολλές από τις πιο δυνατές αναμνήσεις μου από εκείνη συνδέονται με την Τήνο, την Παναγία, τον Πύργο, τις ιστορίες της, το φως και εκείνο το παράξενο συναίσθημα ότι επιστρέφεις σε έναν τόπο που κάπως ήδη σε γνωρίζει.

Ο Πύργος έδωσε στο βιβλίο κάτι που δεν θα μπορούσε να του δώσει κανένας άλλος τόπος.

Εκεί η τέχνη δεν ξεκινά όταν μπαίνεις σε ένα μουσείο. Είναι επάνω στις πόρτες, κάτω από τα πόδια σου, στα εργαστήρια, στις εκκλησίες, στα κοιμητήρια.

Το μάρμαρο είναι μέρος της γλώσσας του χωριού.

Έτσι γεννήθηκε και μία από τις βασικές αντιθέσεις του βιβλίου.

Μια συντηρήτρια μπορεί να εξετάζει μικροσκοπικά ίχνη εργαλείων μέσα σε ένα προηγμένο εργαστήριο του Λονδίνου, αλλά τελικά μπορεί να χρειαστεί τη γνώση που επιβίωσε σε ένα χωριό των Κυκλάδων για να καταλάβει τι πραγματικά κοιτάζει.

Το βιβλίο είναι αφιερωμένο στη γιαγιά σας Μαρία. Πώς επηρέασε τη ζωή και τη συγγραφή σας;

Η γιαγιά μου επηρέασε πολύ περισσότερα από αυτό το βιβλίο.

Διαμόρφωσε εμένα.

Ήταν μια βαθιά καλλιεργημένη γυναίκα. Μιλούσε γαλλικά, έπαιζε πιάνο, αγαπούσε την τέχνη και ταξίδευε πολύ. Με πήγαινε στα μουσεία και μου άνοιξε έναν πολύ μεγαλύτερο κόσμο.

Αλλά μου έδωσε και την Τήνο.

Μέσα από εκείνη δεν έμαθα ποτέ να βλέπω την τέχνη, την πίστη, την οικογένεια και τον τόπο ως ξεχωριστά πράγματα.

Η ίδια γυναίκα που στεκόταν δίπλα μου μπροστά σε έργα τέχνης ήταν εκείνη που στεκόταν δίπλα μου στην Παναγία.

Γι’ αυτό η σχέση γιαγιάς και εγγονής έχει τόσο μεγάλη σημασία στο μυθιστόρημα.

Η γιαγιά του βιβλίου δεν είναι η Μαρία. Η ιστορία είναι μυθοπλασία.

Αλλά η συναισθηματική αλήθεια αυτής της σχέσης έρχεται από κάτι που γνώρισα πολύ βαθιά.

Υπάρχουν άνθρωποι που δεν ανήκουν απλώς στην παιδική μας ηλικία.

Γίνονται μέρος του τρόπου με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο.

Για μένα η Μαρία ήταν ένας τέτοιος άνθρωπος.

Γι’ αυτό και η αφιέρωση του βιβλίου είναι απλή:

«Στη γιαγιά μου, Μαρία.»

Δεν χρειαζόταν τίποτε άλλο.

Τι θα θέλατε να κρατήσει ο αναγνώστης όταν τελειώσει το βιβλίο;

Θα ήθελα να κλείσει το βιβλίο και να σκεφτεί κάποια ερώτηση που ανέβαλλε.

Συχνά όταν μιλάμε για κληρονομιά σκεφτόμαστε ένα σπίτι, κοσμήματα, χρήματα ή αντικείμενα.

Τα σημαντικότερα όμως πράγματα μπορεί να περνούν από γενιά σε γενιά σχεδόν αόρατα.

Μια χειρονομία.

Μια προσευχή.

Μια γλώσσα.

Μια συνταγή.

Ένας τρόπος να κοιτάζεις έναν πίνακα.

Ένα αντικείμενο που κανείς δεν θέλει να πετάξει, ακόμη κι αν δεν θυμάται πλέον γιατί κάποτε είχε σημασία.

Αν το βιβλίο κάνει κάποιον να τηλεφωνήσει στη μητέρα του, στον πατέρα του, στη γιαγιά ή στον παππού του και να ρωτήσει «Ποιος ήσουν όταν ήσουν είκοσι χρονών;», «Ποιος έφτιαξε αυτό;» ή «Γιατί το κράτησες;», τότε θα αισθανθώ ότι η ιστορία έκανε κάτι που άξιζε.

Πιστεύουμε πάντα ότι θα υπάρχει χρόνος να ρωτήσουμε.

Δεν υπάρχει πάντα.

Γιατί ήταν σημαντικό για εσάς να απευθυνθείτε και στην ελληνική διασπορά;

Γιατί η διασπορά καταλαβαίνει ίσως καλύτερα από πολλούς άλλους ότι μπορείς να ανήκεις σε έναν τόπο χωρίς να έχεις ζήσει εκεί.

Για τους Έλληνες του εξωτερικού, η Ελλάδα συχνά κληρονομείται σε κομμάτια.

Η προφορά μιας γιαγιάς.

Το όνομα ενός χωριού.

Μια εικόνα σε ένα σπίτι στο Σίδνεϊ.

Το Πάσχα στη Μελβούρνη.

Μια φωτογραφία από ένα νησί.

Μια συνταγή σε ένα παλιό τετράδιο.

Μια ιστορία που ακούστηκε τόσες φορές ώστε έγινε τελικά και δική σου μνήμη.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους που έγραψα το What We Left on Tinos στα αγγλικά.

Ήθελα να ταξιδέψει η Τήνος.

Όχι μόνο η όμορφη Τήνος μιας φωτογραφίας, αλλά ο βαθύτερος τόπος.

Το μάρμαρο.

Τα εργαστήρια του Πύργου.

Η Παναγία.

Η πίστη.

Οι οικογένειες.

Οι γενιές γνώσης.

Το φως.

Και αυτό το δύσκολο να περιγραφεί συναίσθημα που κουβαλούν ορισμένοι τόποι.

Θα ήθελα ένας άνθρωπος στην Αυστραλία ή στην Αμερική που δεν έχει επισκεφθεί ποτέ την Τήνο να τελειώσει το βιβλίο και να θέλει να γνωρίσει το νησί.

Αλλά θα ήθελα ακόμη περισσότερο να κλείσει το βιβλίο και να σκεφτεί ξαφνικά τη δική του γιαγιά ή τον δικό του παππού.

Τότε η ιστορία θα έχει ταξιδέψει πολύ πιο μακριά από την Τήνο.

---

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΑΔΕΙΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ

Το παρακάτω φωτογραφικό υλικό διατίθεται για δημοσιογραφική και εκδοτική χρήση σε δημοσιεύματα σχετικά με το What We Left on Tinos.

Εξώφυλλο βιβλίου

Προτεινόμενη λεζάντα:
Εξώφυλλο του What We Left on Tinos της Marianna Anastasakou.

Credit:
Courtesy of Marianna Anastasakou. Παραχωρείται άδεια δημοσίευσης για δημοσιογραφική χρήση.

Πορτρέτο συγγραφέα

Προτεινόμενη λεζάντα:
Marianna Anastasakou, συγγραφέας του What We Left on Tinos.

Credit:
Courtesy of Marianna Anastasakou. Παραχωρείται άδεια δημοσίευσης για δημοσιογραφική χρήση.

Μαρία Αναστασάκου, οικογενειακό αρχείο

Προτεινόμενη λεζάντα:
Η Μαρία Αναστασάκου, γιαγιά της συγγραφέα, της οποίας η επιρροή και η σχέση με την Τήνο συνέβαλαν στη διαμόρφωση του What We Left on Tinos.

Credit:
Οικογενειακό αρχείο Marianna Anastasakou. Παραχωρείται άδεια δημοσίευσης για δημοσιογραφική χρήση.

Εκκλησίας στον Πύργο της Τήνου

Προτεινόμενη λεζάντα:
Εκκλησία στον Πύργο της Τήνου.

Credit:
Φωτογραφία Marianna Anastasakou. Παραχωρείται άδεια δημοσίευσης για δημοσιογραφική χρήση.